Alternativa Bir Alternatif Sunabilecek mi?

0
682

Bengi Muzbeg

Geçen sene Ilir Deda’nın Vetevendosje Hareketi’nden istifa etmesinden itibaren yeni bir siyasi oluşumun kurulacağı haberleri Kosova medyasında yer almıştı. Ilir Deda ve Mimoza Kusari Lila’nın insiyatifi ile başlayan bu oluşum süreci Alternativa adı altında 2017’nin ilk aylarından itibaren farklı şehirlerde kuruluş törenleri düzenlemeye başladı. Mitroviça, İpek ve Yakova’dan sonra 8 Nisan 2017 tarihinde Alternativa Prizren şubesinin oluşumu için ilk adım atıldı. Prizren Birliği’nde düzenlenen törene katılıp Alternativa’yı değerlendirdik.

Ne olmuştu

Ilir Deda, 2010 yılında liberal görüşlü bir siyasi parti olarak kurulan Fryma e Re (Taze Soluk) partisinin kurucuları arasında idi. Vetvendosje Hareketi Başkan Yardımcısı Shpend Ahmeti’nin başkanlık ettiği Fryma e Re  genelde iyi eğitim görmüş ve Kosova basınınca “Şehirliler” olarak nitelenen bir grup tarafından kurulmuştu. Ancak 2010 yılında yapılan genel seçimlerde Fryma e re %5’lik barajı aşamadı ve baraj altında kaldı. Bir süre sonra Fryma e Re üyeleri, siyasi paradigma açısından kendilerine en yakın gördükleri, Vetevendosje Hareketi’ne katılmıştı. Shpend Ahmeti ve diğer Fryma e Re üyeleri Vetvendosje Hareketine katılırken Ilir Deda eski arkadaşlarından farklı bir yol izledi. Tartışmalı bir şekilde ve Kosova kamuoyunca “Zarf Diplomasisi” olarak bilinen Kosova Cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanan Atifete Jahjaga’nın danışmanlığını yapmak üzere yeni bir siyasi pozisyon belirledi ve eski arkadaşlarının tepkisini çekti. Ancak birkaç yıllık danışmanlık görevinden sonra Ilir Deda bu görevden ayrıldı ve daha önce de çalışmalarını yürüttüğü KIPRED’e geri döndü.2014 yılında yapılan genel seçimlere Vetvendosje Hareketi listesinden katılan Ilir Deda milletvekili seçildi.

Ilir Deda, Vetvendosje Hareketi listesinden milletvekili seçildi ama hiçbir zaman bu partinin görüşlerini tam olarak benimseyemediğini kamuoyuna yansıttı. Deda ayrıca Vetvendosje Hareketi’nin gerçekleştirdiği protesto uslubunü benimsemediğini kamuoyu ile paylaştı. Meclisin çalışamaz hale geldiği dönemde Deda, iktidar partisi LDK’nın “Küskünler” ekibinin başını çeken Vjosa Osmani ile bir çözüm planı hazırladı. Ancak ne iktidarın ne de muhalefet parti temsilcilerinin desteğini alabildi.

deda molliqajDeda’nın istifası

Ilir Deda üyesi olduğu Vetevendosje Hareketi’nden 25 Nisan 2016 tarihinde istifa etmişti.  Deda yeni bir parti kurma çalışmaları yapacağını belirtirken mevcut partilerin kapsamakta yetersiz kaldığı; daha liberal ve açık görüşlü seçmeni kapsamayı hedeflediğini açıklamıştı. Bilindiği üzere Vetevendosje Hareketi’nin meclis çalışmalarını durdurmak için göz yaşartıcı bomba dahil olmak üzere çeşitli yöntemler kullanılarak yapılan protestolarını tasvip etmediğini belirten Deda bu protestolarda yer almamıştı. İktidara yakın isimler, Ilir Deda’nın düzensiz bir siyasi tutum sergilediğini belirterek bu insiyatifin boş bir adım olacağı görüşünü dile getirirken, çeşitli sivil toplum örgütleri girişimin Kosova siyasi sahnesine farklı bir perspektif sunacağını ileri sürdüler.  Öte yandan Ilir Deda’nın istifasını açıkladığı basın toplantısında Vetevendosje Hareketi’nin organizasyondan sorumlu ismi Dardan Molliqaj ile samimi görüntüler vermesi; Kosova siyasetinin alışmadığı olgunlukta bir basın toplantısı olarak yorumlandı. Doğal olarak kafalarda bazı soru işaretleri de uyandırdı.

Deda’nın istifasına ve yeni parti kurma girişimleri değişik şekillerde yorumlandı. Yapılan yorumları 2 başlık altında toplamak mümkün.

–  Birinci görüşe göre; Deda ön planda olmayı seven biri ve Fryma e Re ile başlayan süreçte çok pragmatist bir kişiliğe sahip olduğunu kanıtladı. Dava arkadaşlarının büyük tepkisine rağmen Cumhurbaşkanlığı Danışmanlığı görevini kabul etti. Sonra Vetvendosje’den aday oldu, ancak onlarla beraber hareket etmedi, şimdi de ayrı bir parti kuruyor.

– ikinci görüşe göre ise Vetvendosje’nin mevcut tutumu ile özellikle üniversite gençliğini ve milliyetçi yoğunluğu daha yüksek olan kesimi kapsadığı; ancak daha liberal görüşlü bir kesimin tepkisini aldığı tespitinden hareketle; bu liberal kesimin başka partilere yönelmesini engellemeye yönelik bir hareket olarak nitelendi. Vetevendosje Hareketi’nin mevcut tutumunu sürdürerek ancak daha ileride koalisyon yapabileceği ayrı ama kendine yakın isimlerden oluşan liberal bir partinin kurulmasına yeşil ışık yaktığı öne sürüldü. Bu görüşü savunanlara, Başbakan ve LDK’nın Genel Başkanı Isa Mustafa’nın pasif profilinden memnun olmayan “küskün” LDK’lıların da ileride bu harekete katılabileceği öngörüsü hakim.

Yeni partiye kimler dahil olabilir deda-osmani-kusari

Yeni liberal bir siyasi oluşumun kurulacağının açıklanmasından sonra Kosova basınında çeşitli spekülatif haberler yayınlandı ve yeni harekete kimlerin dahil olabileceği yönünde öngörülerde bulunulmaya çalışıldı. Bu isimler arasında AKR Eski Başkan yardımcısı ve Yakova belediye Başkanı Mimoza Kusari Lila, LDK’da Genel Kongresi’ne katılımı zorla engellenen LDK milletvekili Vjosa Osmani, Priştine Üniversitesi eski Rektörü Ramadan Zejnullahu, hatta eski Cumhurbaşkanı Atifete Jahjaga bile vardı. Bunların dışında ekonomi analizleri ile dikkat çeken gazeteci Lumir Abdixhiku, Priştine Belediye Başkanı ve Vetevendosje Hareketi Başkan yardımcısı Shpend Ahmeti ve diğer bazı isimler vardı.

Şu ana kadar bu isimlerden sadece Mimoza Kusari Lila ta başından beri bu insiyatifte olduğunu açıklayarak katılmış oldu. Dukagjin Gorani, ismi Alternativa ile anılmaya başlandıktan bir süre sonra Vetevendosje Hareketi’ne katıldı.  Shpend Ahmeti ise oluşumun yeni bir bakış açısı getireceğini ancak hipotezler üzerine spekülasyonlar yapmaya gerek olmadığını; şu anda hem parti de hem de Priştine Belediyesi’nde yerine getirmesi gereken bir görevi olduğunu vurguladı.

Ramadan Zejnullahu, Lumir Abdixhiku ve Vjosa Osmani ise bu yeni harekete katılmayacaklarını ilk açıklayan isimler oldu. Bir dönem Alternativa’nın başkanı olacağı iddia edilen ve hiç görünmeyen ancak Mimoza Kusari Lila ve Ilir Deda’nın fotoğraflarını çeken kişinin kim olduğu ise hala muamma.

Ve Alternativa… logo

Alternativa, ilk olarak Mitroviça’da, takiben İpek, Yakova ve 8 Nisan’da Prizren’de kuruldu. Prizren Ligi’nde düzenlenen tören sade ama seviyeli bir düzeydeydi.

İlk olarak Alternativa parti renkleri olarak mavi ve sarıyı, yani Kosova bayrağının renklerini seçmiş; böylece milliyetçi bir çizgiden çok liberal bir bakış açısı sunacağı mesajını ta baştan vermişti. Tören Kosova marşı ile başladı. Sarışın, eğitimli, hırslı, başarılı bir kadın Mimoza Kusari Lila ve sarışın, eğitimli  başarılı bir erkek olan Ilir deda tarafından kuruldu. Bu ikili, hem eğitimleri, hem yaşları hem de özgüvenleri itibarı ile sağlam bir mesaj verebiliyor ve Mimoza Kusari’nin deyişiyle “Başımızı öne eğmenin hiçbir sebebi yok, Kosovalıyız, güçlüyüz, yapabiliriz” fikrini benimsetebiliyor. Sadece Balkanlarda değil son dönemde dünyanın her yerinde artan milliyetçi-muhafazakar atmosferden elbette ki kendilerini tamamen sıyıramamışlardır diye düşündüm; ki bu çok olağan ve doğal. Ilir Deda, “Arnavut topraklarının başkenti Prizren’de, işgale karşı ilk fikirlerin geliştiği Prizren Ligi’nde Prizren’e bir alternatif sunmak için toplandık” şeklindeki ifadeleri sadece bir gözkırpmadan daha ileri gitmedi. Kaldı ki, Alternativa Prizren şubesinin oluşumuna her etnik topluluktan bireyleri üye olmaları için davet etmiş, ırk, dil, din, cinsiyet farkı yapmayacaklarını özellikle vurgulamıştı. Prizren Ligi’ndeki törende Alternativa’nın Türk ve Boşnak temsilcileri de Arnavut temsilcilerle beraber söz aldı ve katılımcıları selamladı. Kusari Lila’nın “Kimse annenizden öğrendiğiniz dilinizi, anadilinizi engelleme hakkı yoktur. Biz bu dillerle beraber bir bütünüz” sözleri Alternativa’nın etnik temelli bir siyaset değil de Avrupa demokrasisi değerlerini benimsemiş bir parti olarak siyasi sahnede yer alacağını kanıtlamaktaydı. Prizren şubesinin kuruluş töreninde, mevcut iktidarın yönetme eksikliğine, özellikle Prizren Belediyesi’nin kültür-sanat etkinliklerine sağladığı cüzi desteklerin yetersizliğine, altyapı, sağlık ve eğitim sorunlarına değinildi. Bütün bu sorunlara karşı artık bir “Alternatif”in olduğu vurgulanarak tören sona erdi.

Peki ama nasıl?

Daha önce de değindiğim üzere, genel olarak bütün dünyada bir milliyetçileşme-muhafazakarlaşma süreci işlerken, buna tam ters bir bakış açısı ile Kosova sahnesinde aktif ve güçlü olmak zor gözüküyor. Hele bir de Kosova’da 2011 yılında yapılan nüfus sayımındaki verileri araştırmaya dahil edersek. 1999 yılından itibaren taşradan şehirlere doğru bir göç yaşandı.Bu göçlere rağmen 2011 yılında yapılan sayımlarda Kosova halkının %62’sinin hala taşrada yaşadığı tespit edildi. (Bilindiği üzerte dünyanın her yerinde taşrada yaşayan insanlar milliyetçi-muhafazakar eğilimli partilere oy verirler) 1999 – 2011 yılları arasında taşradan şehre göç etmiş olanların da bir miktarı taşra zihniyetini sürdürdüğünü gözönünde bulundurursak; Alternativa’nın bu liberal değerlerini kimlerin benimsemesini beklediği konusunda biraz soru işaretleri belirmeye başlıyor.

Farklı bir değerlendirme yapacak olursak ise, Alternativa; Kosova’nın kazanımlarını kabul eden ve yeni bir kimlik inşa etmeye çalışmakla doğru bir iş yapıyor. Bilindiği üzere siyaset bir inşa sürecidir ve neyi nasıl inşa ederseniz, bir süre sonra bu inşa edilenler sanki dönülmez gerçekler olarak algılanırlar. Bu anlamda Arnavutluk’la birleşme gibi iddialar taşıyan partiler veya Sırbistanla birleşme gibi Kuzey Mitroviça’nın absürt beklentilerinin aksine, mevcut durumu ve kazanımları benimsemiş yeni bir devlet inşasını sağlayan bir parti gelecekte bir adım önde olma durumunu da sağlayabilir.

Daha önce de bahsedildiği üzere 2010 yılında liberal görüşlü Fer partisi siyasi sahneye çıkıp tüm Kosova’dan oy istemişti. Çünkü, köklü partiler LDK, PDK, AAK ve sair partilerin kendi bölgeleri, hakimiyet alanları olduğu biliniyordu. İdeolojik olarak hiçbir farkı olmayan bu partiler sadece demograrfik dağılım anlamında farklılık göstermekte idi. Dolayısıyla tüm Kosova’ya hitap eden bir partinin yokluğunu başta Vetevendosje Hareketi, sonra Fer ve şimdi de Alternativa gördü. Vetevendosje’nin heyecan verici kuruluşundan sonra, radikal söylemler geliştirmesi bir çok sempatizanında hayal kırıklığı yaratmıştı. Ancak özellikle üniversite eğitimi gören, genç nesli bu söylemlerle konsolide etmeyi başardı. Burada Deda ile Molliqaj’ın basın toplantısındaki medeni, kardeşçe görüntülerini yeniden hatırlayalım ve şöyle bir hipotezi ortaya atmış olalım. Muhtemeldir ki, Vetevendosje hareketi; milliyetçi ve radikal söylemleri ile toplumun belli bir kesimini konsolide etti ve muhalefette olmanın avantajını da sağlayarak oylarını artırıyor. Ancak liberal görüşlü bir kesimin başta Vetevendosje’yi desteklerken sonra uzaklaştığı da bir gerçek. Belki de Vetevendoje’nin bu milliyetçi tonundan rahatsız olan ve liberal fikirleri destekleyen bir grubun oylarının farklı partilerde dağılmasını engellemek, bunları Alternativa çatısı altında toplamak ve ileride yapılacak bir Vetevendosje – Alternativa seçim öncesi koalisyonu ile birlikte seçimlere katılma planı yapılmış olabilir. Bunları zamanla göreceğiz.

Son olarak şunu belirtmek gerekiyor ki önümüzdeki dönemde bölge partilerin, cepte tutulan blok oyların yerini ideolojik tutum oyları alabilir. Sırf Haradinaj’ı destekleyen Dukagjini bölgesi yavaş yavaş çözülüyor. İpek ve Yakova Belediye başkanları AAK’den seçilemedi. Azınlık topluluğu partileri açısından da durum aynı. Alternativa dahil yeni ideolojik tutumu olan partiler, bir bölgeye hitap etmedikleri gibi sadece Arnavut topluluğuna da hitap etmediklerini açıkça belirtiyorlar. Alternativa’nın Prizren Şubesi kuruluşunda konuşan Türk ve Boşnak temsilciler bu yönde ilk sinyalleri verirken, Kusari Lila’nın 8 Nisan Dünya Romanlar gününü kutlaması ve tarihinden kısaca söz etmesi; gelecekte Kosovalılık kimliği üzerinden siyaset yapma ihtimallerini herkese hatırlatır nitelikteydi.

Alternativa şu na kadar izlediği tutum ve söylemleriyle Kosova siyasetine gerçekten yeni bir alan açmış gözüküyor. Çok açık, net liberal görüşlerin; sahada nasıl yankı bulacağını ise zaman gösterecek.

 

LEAVE A REPLY