Seçimler, Vaatler ve Yaşanmakta Olanlar Üzerine

0
325

Bengi Muzbeg

Önümüzdeki Pazar günü (06 Ekim) Kosova’da erken seçimler düzenlenecek. 2008 yılında bağımsızlığını ilan eden Kosova’da şu ana kadar hiçbir iktidar görev süresini tamamlayamadı. Siyasi ve ekonomik sıkıntıların yanı sıra giderek sosyal problemlerin arttığı bir bölge olma durumuna düşen Kosova’da gelir adaletsizliği, %30’lara varan işsizlik, üniversite mezunu ama kalifiyesiz genç işgücü, sağlık sigortasından yoksun ve devlet hastanelerinin rüşvetle döndüğü bilinen bir sağlık sistemi, siyasi partilerin arka bahçesine dönmüş bir eğitim sistemi ve matbaa gibi diploma basan özel yüksek öğretim kurumları bir sistemin nasıl tıkandığını açıklamak için yeterli veriler olsa gerek. Dolayısıyla, çoğu Kosovalı yurtdışına göç etme hayallerini ve arayışlarını sürdürürken bir yandan da Kosova’da gerçek hayat devam ediyor.

Çoğu ülkede uygulanan siyasetin basit bir tekniği Kosova’da da, özellikle seçim öncesi dönemlerde uygulanıyor. Her nerede siyasi istikrarsızlık, ekonomik sıkıntılar ve sosyal devletin eksikliği varsa o bölgelerde siyasetçiler milliyetçi söylemler ve dini referansları kullanarak karnı doymayan kitlelerin ruhsal taraflarını yönlendirmeyi hedef alırlar. Bu siyaset günümüzde de çoğu yerde uygulanırken bir örnek olması bakımından Yugoslavya gibi bir devletin çöküş sürecinde aslında ateist olan Slobodan Milošević’in, Sırp Kilisesi ile yakın iş birliğini, Sırp Bilim ve Sanat Akademisi ile ortak çalışmalarını sadece hatırlatmakla yetineceğim. Sonuçta iyisiyle kötüsüyle özgün bir Özyönetim Sosyalizmi uygulayan ve sosyal bir devlet olmaya gayret gösteren Yugoslavya topraklarında 90’lı yıllar boyunca yüzbinlerce insan öldü ve milyonlarca kişi mülteci durumuna düştü. Yeni kurulan ülkelerde sosyal devlet anlayışı piyasanın insafına bırakılırken kitleler daha çok televizyon showları ve spor müsabakaları izlemeye terk edilmiş durumda. Ama herkes Yugoslavya dönemine kıyasla etnik kimliğinden ve damarlarında dolaşan “güçlü kandan” daha memnun bir halde yaşamını sürdürüyor. Bu konular, kitlelerin giderek aslında kaybeden tarafta olduklarını unutturuyor ve asgari ücret, özelleştirme, kamusal alanların, parkların AVM’leşmesini sorgulayacak bilincin ortaya çıkmasını engelliyor.

Aslında etnik kimlik veya dini aidiyet tanımayan piyasa koşulları her iktidar ile çalışmaya hazır. Bunun için her şehir birbirine benzemeye başladı. Üsküp’teki AVM’ler Knjaz Mihajlova’dakine benziyor, Sarayevo’daki Dnevni Avaz binasından daha büyük bir proje olarak Araplar Belgrat’ın güzel siluetini mahveden Beograd na Vodu kulelerini yerleştiriyor, dikey bina inşa etme ve AVM’leşme konusunda kıyasıya bir yarış yaşanıyor. Kosova’da da özellikle Priştine’nin merkezinde ve Prizren’in büyük bir kısmında yükselen dikey çirkin binalar ve “Kentin güzelliği” sloganını kullanacak kadar sığ bakışlı AVM’lerle doldu taştı.

İşte bu şartlar altında biraz da vatandaş ve bilinçli seçmen olma yolunda bir adım atıp siyasi partilerin seçim programlarında neleri vaat ettiğine bakalım. Bakalım ki, önümüzdeki seçimlerde neleri yerine getirip neleri getirmediğini kıyaslayarak eleştirilerimizi yapalım. Doğal olarak Kosova’da yaşayan Türk topluluğu her seçimde olduğu gibi bu seçimde de Kosova Türk topluluğunu temsil eden tek parti olan KDTP’ye ekseriyetle oy kullanacaktır. Ancak ben Kosovalı bir Türk’üm deyip diğer partilerin sağlık, eğitim, altyapı, yolsuzlukla mücadele programlarından haberdar olmamak olsa olsa bizim ayıbımız olur. Nihayetinde işsizlik, eğitimsizlik veya kanser gibi hastalıklar pek de etnik olarak ne olduğunuza bakmıyor, belirli bir yaşam şartlarında yaşayıp belirli gelir düzeyine sahip olan insanları eşit derecede yakalıyor.

Bu çalışmada siyasi partilerin 06 Ekim 2019 Genel Seçim programlarını internet üzerinden edindim. Kosova Demokratik Partisi (PDK) ve Nisma-AKR-PD koalisyonu seçim beyannamesini çevrimiçi olarak paylaşmamışlar. Dolayısıyla çalışmada LDK, AAK-PSD ve Vetëvendosje Hareketi’nin seçim vaatlerine yer vereceğiz. Çalışmada ayrıca anılan partilerin sadece sağlık, sosyal refah ve eğitim alanlarındaki vaatleri yer alacaktır. Tüm partilerin vaatlerini içeren seçim beyannamelerinin, geçen seçimlerde bulundukları vaatler ile kıyaslanması daha kalabalık bir ekibin yapabileceği güzel bir analiz olur. Umarım ileride bu gibi çalışmalar desteklenir.

Kosova Demokratik Birliği (LDK) sağlık alanında öncelikle sağlık sigortası vaadinde bulunduktan sonra sağlık bütçesini 100 Milyon € artırma, ilk yıl içerisinde 200 Milyon €’luk sağlık yatırımının sağlanması, Priştine hastanesinin temelinin atılması, Kosova Sağlık Üniversitesi’nin kurulması ve diasporada bulunan sağlık uzmanları ile Kosovalı sağlık çalışanlarının arasında iş birliğinin geliştirilmesini vaat ediyor.

LDK sosyal refah vaatlerinde, doğan her çocuk için ilk yıl 100 €’luk aile desteği önerirken, hem anne hem de babanın doğum izni kullanmasının sağlanacağını vaat ediyor. Yeni yaşam alanları için 30 yıl vadeli %1 faizli kredilerin sağlanması, emeklilik sisteminin yeniden düzenlenmesi ve sosyal korumanın sağlanmasını vaat ediyor.

LDK’nın eğitim alanındaki vaatlerinde ise iktidarın ilk yılında okul öncesi eğitime %50’lik bir artışla katılımın sağlanması, eğitim sisteminin yeniden düzenlenmesi (uygulamalı tam gün eğitim dahil), meslek okullarının güçlendirilmesi, üniversitelerin siyasetten arındırılması, Ulusal Bilim Kurulu’nun güçlendirilmesi yer alıyor.

Vetëvendosje Hareketi, sağlık alanında öncelikle sağlık sigortası ve sağlık sisteminin kurulup işlevsel hale getirilmesini vaat ediyor. Ayrıca ilaç izinlerinin denetlenmesi, Kosova çapında kadın hastalıkları birimlerinin sağlanması, onkoloji hastanesinin iyileştirilmesi ve aile hekimliği merkezlerinin güçlendirilmesi yer alıyor.

Sosyal refah vaatleri konusunda ise öncelikle çalışma kanunun tam olarak uygulanması yer alırken, sosyal koruma altındaki ailelerin sezonluk işçi olarak çalışmalarının garanti edilmesi ve 16-18 yaş arasındaki gençlere 1 yıllık istihdamın garanti edilmesi var. Bunun dışında yeni çalışma kanunu, yıllık izinlerin artırılması, sendikal hakların desteklenmesi, yeni çiftlere, aile reisinin kadın olduğu ailelerin barınması için yardım, 2 yaşın altında olan çocuklar için aylık 20 €, 16 yaşın altındakiler için aylık 10 € ek gelirin ailelere sağlanması ve maaşların ilk 300 €’sunun gelir vergisinden muaf tutulması gibi vaatler yer alıyor.

Eğitim alanında ise Vetëvendosje Hareketi okul öncesi eğitimin ücretsiz hale getirilmesi, kitap metinlerinin yeniden yazılması, meslek okullarının canlandırılması, kadın üniversite öğrencilerine 1000 kişilik burs sağlanması, devlet üniversitelerinde eğitimin ücretsiz olması ve araştırma fonunun oluşturmasını vaat ediyor.

AAK-PSD koalisyonu ilk olarak sağlık sigortası vaadinde bulunduktan sonra, okullarda hekimlerin istihdam edilmesi, aile hekimliği merkezlerinin kurumsallaşmasına destek vermeyi, her yıl 200 hekimin en fazla ihtiyaç duyulan alanlarda uzmanlık eğitimi almalarının sağlanması ve Priştine Şehir Hastanesinin inşa edilmesi bulunuyor.

AAK-PSD’nin sosyal refah konusunda sadece 2 vaadi var bunlar da çocuklara ek ödeme ile özel iş alanlarında çalışanların erken emekliliklerinin sağlanması.

Eğitim alanında AAK-PSD koalisyonu ülke çapında 40 yeni yuva inşası, okul öncesi eğitim müfredatının bütün birimlerde uygulanması, öğretmen sayısının artırılması, tam gün eğitim sistemi ve bütün sınıfların 15-25 öğrenci ile sınırlı tutulması, ilkokullara kumanya dağıtımı, eğitim araç gereçlerinin iyileştirilmesi, metinlerin dijitalleştirilmesi, eğitimde dijital imkanların daha çok kullanılması, Ulusal Kütüphane’nin dijitalleştirilmesi ve okullarla bağının sağlanması gibi vaatler yer alıyor.

Yukarıda seçim beyannamesini internet üzerinden açıklayan 3 siyasi unsurun vaatlerine yer verdik. Bu vaatlerin incelenmesi, analizi, geçen seçimlerdeki vaatleri ile kıyaslanması daha geniş bir ekip ve zaman isteyen bir çalışmanın alanıdır. Bu çalışma önümüzdeki dönemde iktidar partilerinden biri olması muhtemel partilerin neleri vaat ettiği ile sınırlı kalan bir çalışmadır.

Son olarak Kosova Türklerini temsil eden Kosova Demokratik Türk Partisine birkaç cümlelik yer verelim. KDTP’nin resmi internet sitesinde 06 Ekim 2019 Genel Seçimleri için hazırlanmış ayrı bir seçim beyannamesi bulunmuyor. Sadece “KDTP Genel Başkanı Mahir Yağcılar’ın 2019 Erken Meclis Seçim Bildirisi” başlıklı bir bildiriye yer verilmiş durumda. Metnin içeriğinde ise daha çok parti içi dengelerin sağlanmasına yönelik mesajların yer aldığı görülmektedir. KDTP listesinde yer alan milletvekili adayları ise sosyal medya hesapları üzerinden çeşitli paylaşımlarda bulunarak seçim çalışmalarını sürdürmektedir. Farklı estetik, tasarım ve söylemlerin bulunduğu bu mesajların incelenmesi, yine ayrı bir çalışmanın konusudur. İyi seçimler.

LEAVE A REPLY